Etki odaklı iş birlikleri ile fark yaratan bir organizasyon: Sürdürülebilirlik Adımları Derneği

  • Paylaş:
post-title

Sürdürülebilirlik kavramını bir bakış açısı olarak benimsemiş ve konu hakkındaki deneyimlerini paylaşmaktan mutluluk duyan Doğa Tamer ve Emrah Kurum'un benzer tutkularını bir araya getirerek kurdukları Sürdürülebilirlik Adımları Derneği ile tanışın!

Etki odaklı iş birlikleri ile Türkiye'deki sürdürülebilirlik anlayışının yaygınlaştırılması için çalışan Doğa ve Emrah ile hikayelerinden başlayarak, sürdürülebilirliğin üç bileşenine de dokunan projelerini ve bireysel eylemlerini konuştuk. Keyifli okumalar!  


Merhaba Doğa ve Emrah; bize biraz kendinizden bahsedebilir misiniz?

Doğa: Ben sivil toplumcuyum. 12 yaşımda işaret dili öğrenmeye karar verdim. Bu sayede sivil toplumla tanıştım ve 17 yıl farklı STK’larda gönüllü çalıştım. Hak temelli sivil toplum çalışmalarının topluma katkısı çok büyük. Bu da, benim sivil toplumda bir kariyer yapma isteğimi artırdı. 10 yıl toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması, özellikle de kadınların ekonomiye ve sosyal hayata katılımlarını artırmak üzere çalıştım. 2018 yılından bu yana da Sürdürülebilirlik Adımları Derneği’nin kurucu Yönetim Kurulu üyelerinden biri olarak Genel Sekreterliğini yürütüyorum.

Emrah: Çevre mühendisiyim. Aldığım eğitim sebebiyle sanayide yaşanan değişimler ve sanayinin dünyamıza etkisi üzerine düşünme fırsatım oldu. O dönemde çevreye etkisi az olan bir sanayileşme mümkün mü diye düşünürken, sürdürülebilirlik kavramıyla tanıştım. Hayal ettiğim sanayide, dönüşüm örneklerinin bu konuya duyarlı kurumlar tarafından üretildiğini gördüğümde bu alana yöneldim. Mezun olduğumdan beri de sürdürülebilirlik konusunda çalışıyorum. Sürdürülebilirlik özelinde iletişim, danışmanlık ve proje geliştirme gibi görevlerde yer aldıktan sonra Sürdürülebilirlik Adımları Derneği kurucuları arasında yer aldım. Şu an ise kurucu Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini yürüyorum.


“Sürdürülebilirlik”, günümüzde hem sıkça duyduğumuz hem de anlamını yitirdiğini düşündüğümüz bir kelime. Sizin için ne ifade ediyor? 

Bu kavrama sürdürülebilir kalkınma boyutundan bakmamız gerekiyor. Son yıllarda sürdürülebilirlik kavramını çok sık kullansak ve anlamını yitirdiğini düşünsek de aslında tarihini bildiğimiz zaman çok da yerli yerine oturan bir kavram. 18. yüzyılın başlarında fosil yakıtlara geçmemizle başlıyor her şey. 1980'lerde Birleşmiş Milletler'in konuyu ele almasıyla birlikte sürdürülebilir kalkınma için tek bir ülkenin hatalarının bambaşka yerlerde pek çok sorunlara yol açabileceği anlaşıldı. Sürdürülebilirlik bizim için dünyanın sorunlarını anlamanın ve bu sorunları çözmenin başlıca yöntemi. Birleşmiş Milletler'in belirlediği 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacı, ve bunların altında da 169 hedef var. Bu amaç ve hedefler doğrultusunda baktığımızda sürdürülebilir kalkınma kavramı aşırı yoksulluğu sonlandırmak, eşitsizlikleri gidermek ve iklim değişikliğine ortak çözüm üretmek için bize güzel bir zemin oluşturuyor. En ufak bir hareketimizin topluma, çevreye ve ekonomiye nasıl bir etkisi olacağını hesaplarken daha bütüncül ve sistemsel düşünmemizi sağlıyor.

Sürdürülebilirlik Adımları Derneği nasıl doğdu? Bu hikayeyi anlatabilir misiniz?

Sürdürülebilirlik kavramıyla sıklıkla karşılaşıyoruz. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nın altında yer alan 169 hedefin her biri ayrı bir uzmanlık alanı. Farklı açılardan ele alınabilecek derinliğe sahip. Fakat sürdürülebilirlik konusu aktarılırken bu derinliğin anlaşılması yerine zaman içerisinde içi boşaltılmış bir kavram olarak tanımlanmaya başladı. Biz de bunun neden böyle olduğu üzerine düşünerek çalışma alanımızı bunun üzerine şekillendirdik. Biz de Sürdürülebilirlik Adımları Derneği olarak sürdürülebilirliğin yaygınlaşması, etkinleştirilmesi ve gelişmesi için çalışıyoruz. Kurumlarda ve toplum hayatında gereken dönüşümün gerçekleşmesine katkıda bulunmak ve bu konuda çalışmalar yapan kişi, kurum ve kuruluşlara destek veriyoruz. İletişim, işbirliği ve çalışan gönüllülüğü üzerine çalışmalar yapıyoruz. Yapmaya çalıştığımız esas şey, zihniyet ve davranış değişikliğini yaratabilmek. Evet, bilinç gelişiyor, harekete geçen, geleceğine sahip çıkan, iyiyi besleyen insan sayısı artıyor. Derneğin ismi de bu yüzden Sürdürülebilirlik Adımları; çünkü biz sorunların çözümleri için bireyler ve kurumlarla birlikte adım atmak istiyoruz.


Dernek olarak projeleriniz ağırlıklı olarak iletişim çalışmaları üzerine. Uzun zamandır bu konuların içindesiniz. Son yıllarda sürdürülebilirlik konusunda artan bir farkındalık gözlemliyor musunuz?

Sürdürülebilirlik kavramının anlaşılması, yaygınlaşması ve etkinleşmesi için çalışan bir dernek olarak; fark ettiğimiz sorunlardan biri iletişim sorunuydu. Evet, kurumlar güzel işler yapıyorlar, topluma, çevreye, ekonomiye fayda sağlayan çalışmalarda bulunuyorlar, ancak bizim hedefimiz bunu “güzel işler yapıyoruz” söyleminden çıkarıp 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacı ile ilişkilendirilmeleri idi. Bu sayede mesajını doğru kitleye doğru bir şekilde verebileceğine inanıyoruz.

Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına ulaşma çabalarının ve iletişiminin yeri ve önemi pandemide daha da ön plana çıktı. Özellikle çevresel ve toplumsal sürdürülebilirlik, bireyler ve kurumlar arasında çok önemli bir yere oturdu. Tüketiciler, satın aldıkları ürünlerin kimler tarafından, hangi koşullarda üretildiğine, nerden, nasıl geldiğine dikkat etmeye başladı. Bunu sadece kendisi ve ailesi için yapmıyor, toplumun refahı, gezegenin geleceği için de yapıyor. Kurumlar da hem tüketici davranışlarını izliyor hem de kapsayıcı, sürdürülebilir iş modelleri geliştiriyorlar.


Şirketlerin bu farkındalık artışına olan tepkisi nasıl? Ayrıca iş birliklerinizde sık karşılaştığınız direnç noktalarını merak ediyorum.

Şirketler, bir zamanlar bu konuya kurumsal sosyal sorumluluk olarak bakıyorlardı. Üretim yaparken zarar verdiklerini düşünerek “bir sorumluluğum var, bir şekilde bunu geri vereyim” diyorlardı. Bu doğrultuda yapılan işlerin büyük bir kısmı da sektörden ve şirket faaliyetlerinden uzaktı. Tüketiciler talep etmeye başladı, perakendeciler, tedarikçiler gibi değer zincirinin diğer halkaları devreye girmeye başladı. Bazı zorunluluklar ve yaptırımlar getirildi. Tüm bunlar şirketlerin de attığı adımları değiştirmeye başladı.

Şirketlerde iş birliklerinin kurulması ve yönetilmesinde çeşitli sorunlar var. İş birliklerinin kurulması ve yönetilmesi için hem çalışanların kurumunu tanıması hem de işbirliği yapacağı kurumları tanıması gerekiyor. İşbirlikleri başladıktan sonra çalışanın işten ayrılması; var olan çalışmaların aksamasına da sebep olabiliyor. İş birliklerini yönetecek ekiplerin, işbirliği sürecine daha en başından dahil edilmemesi de önemli bir sorun. Çünkü yapılan işbirliğinin neden önemli olduğu gözden kaçıyor ve çalışan tarafında hali hazırda var olan iş yüküne ek yeni bir iş yükü olarak algılanabiliyor.

Yalnızca çevresel sürdürülebilirlik ve onun iletişimi konularında mı projeler üretiyorsunuz? Yoksa sürdürülebilirliğin başka alanlarına da dokunduğunuz projeleriniz var mı?

17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacını da kapsayan çalışmalar yapıyoruz. Küresel Amaçlar, 3 sac ayağına oturuyor; ülke ekonomileri, toplumların kendileri ve yaşam alanlarının korunması. Bu 3 farklı ve karmaşık sistemin uyumlu işleyişi için her türlü çabayı gösteriyor, projelerimizi de bu doğrultuda tasarlayıp uygulamaya geçiriyoruz. Ekoloji atölyelerimizi gençlerle ve şirket çalışanlarıyla uyguluyoruz. UNDP Türkiye ve Zorlu Holding desteğiyle Sorunlara Çözümler Buluşmaları'nı 2018 yılından bu yana her bir Küresel Amacı ele alarak devam ettiriyoruz.

Çevresel sürdürülebilirlik konusunda çalışmalarımız olduğu kadar, toplumu ilgilendiren konularda da ihtiyaçlara göre projeler yürütüyoruz. Örneğin; pandeminin başladığı ilk aylarda biz de dahil olmak üzere pek çok STK çok zorlandı. Etkinliklerimizi, eğitimlerimizi, atölyelerimizi, projelerimizi dijitale adapte edebilmek için çok uğraştık. Sahada yürüttüğümüz çalışmalarımızın neredeyse tamamını 2-3 ay içinde dijitale taşımayı başardık. Bunu da üyelerimiz ve gönüllülerimizle yaptık. Ancak, her STK’nın bizim kadar hızlı aksiyon alamadığını fark ettik ve deneyimlerimizi paylaşmak üzere STK’lar için Dijital Dönüşüm projesini tasarladık. Çevrimiçi etkinlik ve topluluk yönetimi araçlarının kullanımı, canlı yayın yapma, etkili sosyal medya yönetimi, dijitalde kampanya oluşturma ve yönetme gibi pek çok konuyu kapsayan bir program hazırladık. 40 STK ile bir araya geldik ve bilgilerimizi, deneyimlerimizi birbirimizle paylaştık. 2020 Aralık ayında da Hollanda Kraliyeti Başkonsolosluğu desteğiyle üniversite öğrencileri ve yeni mezunlar arasında bağımsız haberciliği teşvik etmek amacıyla hayata geçirdiğimiz Amaçlar için İletişim projemiz devam ediyor.


Size dönecek olursak, bireysel olarak daha sürdürülebilir bir yaşam için attığınız adımlar var mı?

Emrah: Kişisel etkimi azaltmak için düzenli olarak yaptığım şeyleri düşünüyorum ve o alanlarda olumlu yönde adım atmaya çalışıyorum. Daha az atık oluşturmak adına uzun zamandır şampuan yerine katı sabun kullanıyorum. Bu sabunları, yerel üreticiler ve kadın kooperatiflerinden almaya özen gösteriyorum. Böylece onları da desteklemiş oluyorum. Kullan at tıraş bıçakları yerine klasik tıraş bıçağı kullanıyorum. Tutma yeri sabit olduğu için sadece jiletini satın alıyorum. Böylece, daha az atık oluşumuna sebep oluyorum. Odamda aydınlatma konusunda 60W’lık ampulü önce 12W’lık tasarruflu ampul ile değiştirdim. Ardından ışık şiddeti de ayarlanabilir olan 6W’lık masa lambası kullanmaya başladım. Bu ve buna benzer konularda enerji tasarrufu yapmaya çalışıyorum. Böylece enerji tüketimini azaltarak, karbon ayak izimi küçültüyorum. Kullanmadığım kıyafetlerimi Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği’nin 2. el satış mağazalarına bağışlıyorum. İhtiyacım olduğunda da buradan ikinci el kıyafet alıyorum. Bu sayede bağışladığım ürünlerin satışından elde edilen gelir ve benim satın aldığım kıyafetlerin gelirleri öğrencilere burs olarak veriliyor. Fırsat oldukça ekşi mayalı ekmek, sirke gibi ürünleri evde kendim yapıyorum. Bu ve buna benzer çok şey var, ama genel olarak böyle özetleyebilirim.

Doğa: Uzun zaman önce tek kullanımlık plastikleri hayatımdan çıkardım. Duş almadan önce ısınsın diye akıttığım suyu biriktiriyorum. Evimdeki bitkileri sularken veya temizlik yaparken kullanıyorum. Elektrikli cihazları kullanmadığım zamanlarda fişleri prizde bırakmıyorum. Gıdayı satın alırken çok dikkatli davranıyorum. Tarihi geçmiş ilaçlarımı eczanelerin atık kutularına atıyorum. Konserve kutularını, cam şişeleri veya kavanozları yeniden kullanıyorum. Elişlerine çok meraklıyım. Balmumu kumaşlarımı, yüzey temizleyicimi, yüz temizleme kremimi evde kendim yapıyorum. Eskiyen elbiselerimden etek, tişörtlerimden bez çantalar dikiyorum. Takılarımı evdeki malzemelerle kendim yapıyorum.

Son zamanlarda, size ilham veren okuduğunuz, izlediğiniz veya dinlediğiniz neler var?

Doğa: Sivil toplumda olunca, hele de sürdürülebilirlik gibi geniş bir kavram etrafında çalışınca her çıkan raporu okumak istiyor insan. Bu sayede hem kendimi hem de derneğimizin çalışmalarını geliştirme fırsatı buluyorum. Ama bugünlerde Caroline Criado Perez’in Invisible Women: Exposing Data Bias in a World Designed for Men kitabını biraz şaşkınlıkla biraz da hüzünle okuyorum. Son zamanlarda izlediğim ve beni etkileyen 2 film ise Travon Fee’nin Two Distant Strangers ve Alexander Nanau’nun Collective filmleri.

Emrah: Açıkçası çok fazla şeyden ilham alıyorum. İnsan hikayelerini çok severim. Bu konuda Nilay Örnek’in “Nasıl Olunur” podcast serisinin yakın takipçisiyim. Fotoğraf çekmeyi seviyorum ve fotoğrafın toplumsal dönüşümlerde yerini önemli buluyorum. Ahmet Sel’in “Fotoğraf Konuşmaları” podcast serisi, yeni keşfettiğim ama keyifle dinlediğim bir seri oldu. Sürdürülebilirlik alanında güzel içerikler üreten Görkem Gömeç’i (Çevreci Geek) ve onun paylaşımlarını takip etmeye çalışıyorum. Son olarak, ilham aldığım güzel bir kitap var: Frederic Gros’un Yürümenin Felsefesi kitabı. Cümlemi bu kitaptan bir sözle bitireyim:

“Yürürken yalnız değilizdir çünkü yürüdüğümüzde çok geçmeden iki kişi oluruz, özellikle de uzun süre yürüdükten sonra.”